تاریخچه کاربرد چوب در ایران
تعداد بازدید: 1059تعداد نظرات: 0
1396/06/09 - 12:05

تاریخچه کاربرد چوب در ایران

با بررسی تاریخچه ی چوب در ایران و استفاده از آن به عنوان نمای ساختمان در گذشته، به محبوبیت و کاربرد هر چه بیشتر چوب در زندگی امروز بشر پی می بریم.

در میان نوشته های محققان، مورخان و باستان شناسان می توان استنباط كرد كه در ایران، استفاده از چوب بسیار رایج بوده است. به نوشته ی گیرشمن، باستان شناس و ایران شناس معروف فرانسوی، مردم بومی ایران در عصر حجر از چوب برای خانه سازی استفاده می كردند و نقش یك لوح كه در شوش به دست آمده نشان می دهد. کاربرد چوب برای ساخت وسایلی از قبیل نردبان در این دوره متداول بوده است. با توجه به اكتشافات باستان شناسی چراغعلی تپه (مارلیك تپه) كه در استان گیلان قرار دارد، ماكت گاو آهنی با دیرک بلند به دست آمده كه نشان دهنده ی استفاده از چوب در ساخت گاو آهن و سایر وسایل كشاورزی می باشد . علاوه بر این، استفاده از چوب در دوره ی هخامنشیان بسیار مرسوم و متداول بوده است به طوری که گزنفون در مورد سلاح جنگی ایرانیان به نیزه هایی كه از چوب ساخته شده بود اشاره کرد. در گذشته از چوب به غیر از ادوات جنگی، برای امور كشاورزی، كشتی سازی و خانه سازی نیز استفاده می شده است.

با مطالعه ی برخی کتب، پژوهشگران اظهار كرده اند كه بعضی از پوشش های تخت جمشید چوبی بوده و بر اثر آتش سوزی از بین رفته است. برخی دیگر از پژوهشگران صریحاً اظهار كرده اند كه در ساخت سقف بندی كاخ های شوش و تخت جمشید از چوب استفاده شده است. مدارک قابل توجهی مبنی بر استفاده از چوب در دوره ی سلوكیه در هنر و صنعت آن زمان در دست نیست. اما با بررسی تاریخ دوره ی اشكانی به این نتایج می رسیم که استفاده از چوب درساختمان سازی بسیار رواج داشته است.

استفاده از كلاف های چوبی در میان دیوارها برای استحكام بخشیدن به نمای ساختمان، در دوره ساسانیان مرسوم بوده است. از چوب همچنین برای قالب سازی طاق و گنبدهای ابنیه استفاده می شده است. کاربرد چوب برای مصارف جنگی نیز در دوره ی ساسانیان از اهمیت ویژه ای برخوردار بوده است.  بعد از ظهور اسلام،  چوب در زمینه های مختلف معماری کاربرد داشته است به طوری که هنرمندان ایرانی در دوره ی صدر اسلام آثار بی نظیری از خود به جای گذاشتند، به عنوان مثال می توان اشاره کرد به درب ها و منبر مسجدی كه به دستور ابومسلم خراسانی در نیشابور ساخته شد و بعدها توسط عمروبن لیث صفاری تكمیل شد. در دوره سلجوقی از چوب در زمینه هایی از قبیل هنر و صنعت استفاده می شده است با بررسی منبر ساخته شده در دوره ی سلجوقی که در حال حاضر در موزه متروپولیتن نگهداری می شود، استنباط می شود که در دوره ی مذكور تزیین چوب با گل و بوته – چیزی شبیه به منبت كاری فعلی – رواج داشته است.

صنعت چوب ایران در دوران افشاریه ، زندیه و قاجاریه رو به افول نهاد. بی شک تاسیس مدرسه ی صنایع  قدیمه توسط استاد حسن طاهرزاده بهزاد گامی موثر در زنده کردن هنر های مرتبط با چوب بوده است.

آثار چوبی بازمانده از گذشته

برخی از مهمترین آثار بازمانده از گذشته که حکایت گر اهمیت چوب به عنوان مهمترین ماده اولیه در صنعت ساختمان و دیگر صنایع است به شرح زیر می باشد :

1-  یک لنگه درب چوبی متعلق به مسجد جامع شیراز که دارای زیرسازی از چوب تبریزی و با خلال هایی از چوب گردو که نقوش پنج ضلعی بسیار زیبایی را به وجود آورده است.

2-  یک سردرب از چوب کاج ساخت سده ی چهارم هجری قمری به قطر سه سانتی متر که با خط کوفی کنده کاری شده است.

3-  درب ساخته شده از چوب امامزاده سید سلطان نایین که از چوب گردو ساخته شده است.

4- درب مسجد جامع کبیر یزد مربوط به قرن هفتم هجری قمری به طول هشت متر که هر لنگه ی آن دو متر عرض دارد و بر روی آن کنده کاری معرق انجام شده است.

5-  درب خاتم امامزاده زید شیراز در بازار کفاش ها که ساخت شیراز و متعلق به دوره ی صفویه بوده است.

6-  درب مسجد فیض کاشان که خواجه عمار آن را در سال 889 هجری قمری ساخته است. 

آثار ساخته شده از چوب در تاریخ ایران بیشمار است که در این مبحث تنها 6 مورد از آنها به طور اختصار بیان شد.